Delegacja ZOR RP uczestniczyła w Palmirach w obchodach upamiętniających zamordowanych mieszkańców Legionowa i okolic

Na zaproszenie władz miasta Legionowa delegacja Związku Oficerów Rezerwy Rzeczypospolitej Polskiej uczestniczyła w obchodach 86. rocznicy zbrodni w Palmirach. 26 lutego 1940 r. Niemcy rozstrzelali 190 mieszkańców Legionowa i okolic.

ZOR RP reprezentowali: płk w st. spocz. Henryk Łazarski i Wiesława Karczmarczyk.

W uroczystości uczestniczyły władze Legionowa z Prezydentem Bogdanem Kiełbasińskim, Wicewojewoda Mazowiecki Robert Sitnik i Wicestarosta Konrad Michalski oraz licznie przybyli mieszkańcy Legionowa i Jabłonny wraz z młodzieżą szkolną z pocztami sztandarowymi. Wojskową asystę honorową wystawił Batalion Dowodzenia Wojsk Obrony Terytorialnej z Zegrza.

Prezydent Legionowa Bogdan Kiełbasiński otworzył uroczystość, przywitał zebranych oraz wygłosił przemówienie okolicznościowe. Przemawiali również Wicestarosta Konrad Michalski. W przemówieniach pojawiły się wątki rysu historycznego zbrodni w Palmirach, przeplatane wyrazami potępienia tego czynu oraz potrzebą upamiętniania.

Przedstawiciel organizatora odczytał rys historyczny tamtych wydarzeń: „86 lat temu w Palmirach Niemcy rozstrzelali 190 mieszkańców naszego miasta i okolic. Ludzi, którzy byli ważną częścią lokalnej wspólnoty. W 1940 roku w Palmirach niemieccy okupanci zamordowali 190 mieszkańców Legionowa i okolicznych miejscowości. Zbrodnia w Palmirach była następstwem tzw. prowokacji legionowskiej. W październiku 1939 roku Niemcy mianowali komisarycznym burmistrzem Legionowa Reinholda Marielkego. Jego życzliwa postawa wobec Polaków szybko uczyniła go niewygodnym dla lokalnych działaczy volksdeutschu. Zimą 1939/1940 roku przygotowano listę osób przeznaczonych do likwidacji z terenu gmin Legionowo i Jabłonna. Widniały na niej nazwiska najbardziej szanowanych mieszkańców. Marielke odmówił podpisania listy. 23 lutego nieznany sprawca zamordował burmistrza oraz jego żonę. Winą obarczono Polaków. Po śmierci Marielkego w nocy z 24 na 25 lutego 1940 roku rozpoczęły się masowe aresztowania. Zatrzymano około 250 osób z Legionowa, Jabłonny i okolicznych miejscowości. Więźniów przewieziono do warszawskich więzień, a następnie wywieziono do Palmir. 26 lutego 1940 roku aresztowani zostali rozstrzelani nad wcześniej przygotowanymi masowymi grobami. Palmiry były jednym z kluczowych miejsc tzw. warszawskiego pierścienia śmierci, w którym w latach 1939–1944 Niemcy dokonywali masowych egzekucji. Po wojnie, podczas ekshumacji przeprowadzonych przez Polski Czerwony Krzyż, odnaleziono 190 ciał ofiar egzekucji z 26 lutego 1940 roku. Dziś Cmentarz-Mauzoleum w Palmirach jest miejscem pamięci i refleksji. Spoczywają tam również mieszkańcy Legionowa, pochowani w kwaterach XI i XVI”.

Po przemówieniach odbyła się ceremonia złożenia wieców i kwiatów w dwóch miejscach. Pierwsze miejsce to główna tablica tuż przy wejściu do Cmentarza z napisem: „NA CMENTARZU W PALMIRACH SPOCZYWA2115 OBYWATELI POLSKICH GŁÓWNIE MIESZKAŃCÓW WARSZAWYZAMORDOWANYCH PRZEZ NIEMIECKIEGO OKUPANTA W TAJNYCHEGZEKUCJACH WLATACH 1939 -1945 GINĘLIZA TO, ŻE BYLI POLAKAMI”. Drugie miejsce znajduje się przy krzyżu, w wąwozie egzekucji z 26 lutego 1940 roku. Tu przy krzyżu modlitwę za pomordowanych poprowadził ksiądz prałat Lucjan Szcześniak – proboszcz Parafii św. Jana Kantego w Legionowie oraz dziekan dekanatu legionowskiego.

Po modlitwie długie, wzruszające do łez przemówienie wygłosił dr inż. Wojciech Jeute działacz społecznik z Muzeum Historycznym w Legionowie, który upowszechnia wiedzę na temat I Rejonu VII Obwodu „Obroża”, współorganizując od 2009 roku Konkurs Wiedzy o Polskim Państwie Podziemnym, Armii Krajowej i Szarych Szeregach dla uczniów szkół powiatu legionowskiego (odbyło się już 6 edycji konkursu).

Na zakończenie uroczystości, Dominika Jarzyńska – Pokojska – kierowniczka Muzeum w Palmirach zaprosiła gości do zwiedzania obiektów muzealnych.

Tekst i foto: Henryk Łazarski